27 Ağustos 2009 Perşembe

Turkish literature finds international audience through TEDA

12:19 Posted by Musa İğrek , No comments
Turkish literature has been translated into 39 languages and has reached 50 foreign countries thanks to the efforts of the Ministry of Culture and Tourism's Translation Subvention Project (TEDA), which decided during its first meeting of the year to provide state funding for the translation of an additional 83 books.

The authors whose literary works will be translated from Turkish into foreign languages as a result of the meeting held on July 28 include prominent authors such as the late Ahmet Hamdi Tanpınar and Nobel Prize-winner Orhan Pamuk. The literary works of these two authors have already been read in a diverse range of countries, including Japan, Lebanon, Russia, Croatia, South Korea, Spain, Sweden, Italy, Ukraine, Poland and Germany.

In addition to internationally renowned authors, TEDA, which predominantly supported the translation of classical Turkish literature in the past, will also feature promising young Turkish authors in its fifth year. The books of young writers such as Sema Kaygusuz, Sibel Türker, Ayfer Tunç, Murat Gülsoy and Tuna Kiremitçi will be published for audiences in a number of countries including Brazil, France, India, Syria and Romania.

The current situation clearly shows the universal appreciation of Turkish literature, according to Culture and Tourism Ministry Deputy Director-General of Libraries and Publications Ümit Yaşar Gözüm, who stated: “During the past five years, we have supported 228 publishing houses and 576 literary works. In addition, at this year's first meeting we decided to support 83 works out of 170 applications. At the second meeting, to take place at the end of this year, we will again try to provide support for many other books. Having been the guest of honor at the Frankfurt Book Fair, Turkey has started seeing progress in the availability of its literature abroad. We estimate that more than 150 [Turkish] books will be published in foreign languages every year.”

Stating that TEDA is the face of Turkey in the intellectual arena, Gözüm continued: “There were four or five copyright agencies in Turkey before the launch of TEDA. Now this number is 13. The number of such agencies selling the rights [to Turkish authors' works] to international publishing firms must increase, since the publishing industry is a world in which there is little time and the relationships are formal. You cannot be a part of this world without having authors' copyrights, a summary of the translated works and a network of contacts.”

In an interview, Tanpınar was once asked, “What do you think is necessary for our literature to be valued internationally?” Tanpınar replied: “Our writers and poets mingling with life and the world more and, then, time [is necessary]. Maybe before anything else, time … Let us not forget that our literature is only 80 years old.” Let us add TEDA to what Tanpınar once said is necessary. When we look at the progress made by TEDA, we see that it is gaining experience and has turned into a project that spreads Turkish literature throughout the world while standing on its own two feet.

A few of the TEDA-supported books and the countries they will be published in:

“Huzur” (A Mind at Peace) by Tanpınar will be published in Japan, Lebanon and Russia; “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” (The Time Regulation Institute) by Tanpınar will be published in Croatia, South Korea and Spain; “Masumiyet Müzesi” (Museum of Innocence) by Pamuk will be published in Spain, Sweden, Italy and Ukraine; “Beyaz Kale” (White Castle) by Pamuk to be published in Poland; “Gül ve Telve” (Rose and Coffee Grind) by Seyhan Erözçelik will be published in the US; "Dualar Kalıcıdır" (Prayers Stay the Same) by Kiremitçi will be published in Brazil and France, "Babil'de Ölüm İstanbul'da Aşk" (Death in Babel, Love in İstanbul) by İskender Pala will be published in Bulgaria; and "Aziz Bey Hadisesi" (Aziz Bey Phenomenon) by Tunç will be published in India and Syria.

Musa İğrek, İstanbul
Today's Zaman
27/08/2009

24 Ağustos 2009 Pazartesi

Topkapı Palace chamber opened to public for first time

Brought to İstanbul following Sultan Selim I's conquest of Egypt, the Mukaddes Emanetler (Sacred Trusts) have been carefully preserved in the Topkapı Palace for long years but are only now viewable by the public at large. Among the most important of these articles is the Hırka-i Şerif, considered an important relic left behind from the Prophet Muhammad. It is said that some Ottoman sultans would bring this garment with them whenever they traveled. For example, Ahmed I built a special suite to house the Hırka-i Şerif on the grounds of the Istavroz Palace in Beylerbeyi where he took up residence from time to time. When the sultan moved to the palace, the garment was transported there in a special silver case and placed in the suite. The silver case that used to accompany Ahmed I is among the items on exhibition for the first time at the Topkapı Palace.
The case is only one of a dozen articles of historical and religious significance being introduced to the public for the first time this Ramadan. The other items include a silver candlestick belonging to Mahmud II, a silver box from the 15th century, early 19th century candlesticks used to light the Sacred Trusts chamber, a cover draped over the case of the Hırka-i Şerif that is embroidered with silver and as long as a man is tall, a gold-gilded silver box from the era of Ahmed I and the 18th century silver keys to the Hırka's protective case. These articles, which have accompanied the Hırka for centuries, will be exhibited for the first time in a public venue. As is normal procedure during Ramadan, a letter sent by Prophet Muhammad to the Egyptian ruler Muqawqis and a copy of the Quran that belonged to the Muslim Caliph Uthman will be on display as well.

Yahya Kemal’s enthusiasm

When you pass through the entrance of the room housing the Sacred Trusts, a humble chamber within the palace walls, you have moved into the Arzhane section, where officers ready to be received by the sultan used to await his order and permission. You can almost feel the excitement once shared by Yahya Kemal, a renowned Turkish poet who was surprised when he heard the recitation of the Quran in the room upon the insistence of a friend, a recitation that had been continued for four centuries. There are relics attributed to the Prophet Muhammad in this room: swords, garments and many others. The Hırka-i Şerif and a case of special flags can be visited after passing through Arzhane through a glass door.

The division housing the temporary exhibition is stunning, beginning with the cover preserving the Hırka-i Şerif, which shines gloriously and is an artistic masterpiece. Next to this are the Hırka-i Şerif's protective box and the silver candlesticks that provide lighting for the room. A display case here features other special articles, including a silver box to hold incense and fragrance and the broomstick and dustpan once used to clean the room. Each of the 12 articles in the room, through their preservation to the present day, demonstrate the great respect held for the Prophet Muhammad.

Musa İğrek, İstanbul
Today's Zaman
24/08/2009

Türk edebiyatı 39 dille, 50 ülkeye ulaştı

Türk Kültür Sanat ve Edebiyatının Dışa Açılma Projesi (TEDA) değerlendirme kurulu, yılın ilk toplantısında 83 kitabın çevirisine destek verdi. Böylece yaklaşık beş yılın sonunda Türk edebiyatı 39 dille, 50 ülkeye ulaştı. En çok dile çevrilecekler arasında liste başını Ahmet Hamdi Tanpınar ve Orhan Pamuk çekiyor. İki yazarın okur kitlesi Japonya, Lübnan, Rusya, Hırvatistan, Güney Kore, İspanya, İsveç, İtalya, Ukrayna, Polonya ve Almanya gibi ülkelere kadar uzandı.

Önceki yıllarda daha çok klasikleşen yazarlara yer veren TEDA beşinci yılında daha çok yeni isimleri ön plana çıkarmaya başladı. Türk edebiyatının gün geçtikçe okur ağını genişleten genç yazarları Sema Kaygusuz, Sibel K. Türker, Ayfer Tunç, Murat Gülsoy ve Tuna Kiremitçi'nin kitapları da artık Brezilya, Fransa, Hindistan, Suriye ve Romanya gibi ülkelerde yayımlanacak. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdür Yardımcısı Ümit Yaşar Gözüm, gelinen noktanın Türk edebiyatındaki evrensel açılımın açık göstergesi olduğunu söyledi.

TEDA Projesi Yönetmeni Ümit Yaşar Gözüm, "Beş yılın sonunda 576 eser için 228 yayınevine destek verildi. Bunlardan şu ana kadar 304 eser yayımlandı. Bu yıl için ise birinci toplantıda 170 civarında başvurunun arasından 83 kitaba destek verildi. Yıl sonundaki ikinci toplantıda yine pek çok kitaba destek vereceğiz. Frankfurt Kitap Fuarı onur konukluğu ile birlikte edebiyatımızın dışa açılmasında bir dönüşüm yaşanmaya başlandı. Bundan sonrası için her yıl ortalama yüz ellinin üzerinde eserin yayınlanacağını düşünüyoruz." dedi. Gözüm, TEDA'nın, Türkiye'nin uluslararası entelektüel alana çıktığı yüzü olduğunu belirtti: "TEDA'dan önce ülkemizde telif hakları ajansının sayısı 4-5 arasındaydı. Bu sayı on üçe ulaştı. Türk yazarlarının telif haklarını satacak ajansların sayısının çoğalması lazım; çünkü yayın dünyası zamanın az, ilişkilerin profesyonel olduğu bir dünya ve siz bu dünyaya elinizde yazar hakları, özet çeviri metinler, ilişkiler ağı olmadan giremezsiniz."

Ahmet Hamdi Tanpınar'a bir söyleşisinde, "Edebiyatımızın milletlerarası bir değer kazanması için sizce ne lazımdır?" diye sorulur. Tanpınar şöyle cevap verir: "Muharrirlerimizin, şairlerimizin hayatla ve dünya ile daha çok geniş kaynaşması, sonra zaman, belki her şeyden evvel zaman..." Biz minik bir kurgu yapıp Tanpınar'ın dediklerine bir de TEDA'yı ekleyelim. Zira, gelinen sürece bakılırsa acemilikleri üzerinden atan TEDA, edebiyatımızı dünyaya taşıyan ve kendi ayakları üzerinde durabilen bir projeye dönüşüyor.

Destek verilen kitaplardan bazıları ve yayımlanacakları ülkeler

Huzur: Ahmet Hamdi Tanpınar (Japonya, Lübnan, Rusya) Saatleri Ayarlama Enstitüsü: Ahmet Hamdi Tanpınar (Hırvatistan, Güney Kore, İspanya) Masumiyet Müzesi: Orhan Pamuk (İspanya, İsveç, İtalya, Ukrayna) Beyaz Kale: Orhan Pamuk (Polonya) Sessiz Ev: Orhan Pamuk (Almanya) Öteki Renkler: Orhan Pamuk (Norveç) Gül ve Telve: Seyhan Erözçelik (ABD) Biz Kimden Kaçıyorduk Anne: Perihan Mağden (Almanya, Bulgaristan, İspanya) Şehir Mektupları: Ahmet Râsim (Almanya) Kayıp Söz: Oya Baydar (Bosna Hersek, Fransa, Brezilya) Dualar Kalıcıdır: Tuna Kiremitçi (Brezilya, Fransa) Babil'de Ölüm İstanbul'da Aşk: İskender Pala (Bulgaristan) Dudaktan Kalbe: Reşat Nuri Güntekin (Bulgaristan) Tol: Murat Uyurkulak (Fransa) İstanbul Bir Masaldı: Mario Levi (Fransa, Romanya) Gezgin: Sadık Yalsızuçanlar (Fransa) Aziz Bey Hadisesi: Ayfer Tunç (Hindistan, Suriye) Kötü Çocuk Türk/Vitrinde Yaşamak: Nurdan Gürbilek (İngiltere) Yere Düşen Dualar: Sema Kaygusuz (İsveç) Kürk Mantolu Madonna: Sabahattin Ali (Mısır) Göçmüş Kediler Bahçesi: Bilge Karasu (Peru) Son Yeniçeri: Reha Çamuroğlu (Polonya, Yunanistan) Hepsi Alev: Selim İleri (Polonya) İstanbul'da Bir Merhamet Haftası: Murat Gülsoy (Romanya) Şair Öldü: Sibel K. Türker (Romanya) Saat Kulesi: Refik Algan (Şili) Gogol'un İzinde I-II: Alev Alatlı (Ukrayna)

Musa İğrek, İstanbul

Zaman Gazetesi

24/08/2009


20 Ağustos 2009 Perşembe

Has Oda'nın eşyası vitrine çıktı

Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı fethinin ardından İstanbul'a getirilen, daha sonra sayısı artarak paha biçilmez bir hazine haline gelen 'Mukaddes Emanetler', yıllarca Topkapı Sarayı'nda özel bir ihtimamla korundu. Bu emanetlerin en önemlilerinden Hazreti Muhammed'e ait (sas) Hırka-i Saadet, padişahların yanı başında bulunmakla şeref duydukları bir hatıraydı. Öyle ki gittikleri her yere Hırka-i Saadet'i de götüren padişahların varlığından bahsedilir. I. Ahmed, ara ara ikamet ettiği Beylerbeyi'ndeki Istavroz Sarayı'nda bir Hırka-i Saadet Dairesi inşa ettirmişti. Padişah, Istavroz Sarayı'na geçince Hırka-i Saadet de gümüş bir sandık içinde Beylerbeyi'ne nakledilir, bu daireye yerleştirilirdi. Boğaz'ın hemen kıyısındaki Beylerbeyi Camii de Istavroz Sarayı'nın yıkılmasından sonra hatırasına hürmeten bu dairenin yerine yaptırılmıştı. I. Ahmed'in beraberinde alıp götürdüğü bu gümüş Hırka-i Saadet mahfazası, Topkapı Sarayı Mukaddes Emanetler bölümündeki geçici sergi alanında ilk kez görücüye çıktı.

Vitrine ilk defa çıkan, sadece Hırka-i Saadet mahfazası değil. Has Oda'da Kutsal Emanetler'e eşlik eden, geçmişte Has Odalıların emanetlerin muhafazasında kullandığı daha pek çok eser, Ramazan münasebetiyle sergilenmeye başladı. II. Mahmud dönemine ait gümüş şamdan, gümüş faraş ve süpürge, 15. yy'dan kalma gümüş kutu, 19. yy başlarından kalma gümüş Has Oda şamdanları, bir adam boyunda gümüş işlemeli Hırka-i Saadet şebeke perdesi, I. Ahmed döneminden altın yaldızlı gümüş kutu, 18. yy başlarına ait mahfaza kutularının gümüş anahtarları, gümüş askı kandil ve altın yaldızlı gümüş buhur kutusu, Osmanlı sanatının en nadide ve anlamlı örneklerini oluşturan bu eserlerden bazıları. Hırka-i Saadet'ten Sancak-ı Şerif'e, Nalın-ı Saadet'ten Sakal-ı Şeriflere, Peygamber asrının kokusunu ve bereketini günümüze taşıyan emanetlere eşlik eden bu eserler, muhafaza edildikleri yerden ilk kez çıkarılıyor. Topkapı Sarayı her Ramazan'da olduğu gibi Hz. Muhammed'in Mısır hükümdarı Mukavkıs'a gönderdiği mektup ile Hz. Osman'ın Mushaf'ını bu sene de sergileyecek.

Saray içinde mütevazı bir mekân olan Kutsal Emanetler Dairesi'nin kapısından girince Şadırvanlı Sofa'daki sırlı mercan kırmızısı çinilerin, ince kalem işlerinin gölgesinde sürekli sergilenen Kâbe kapısı, olukları ve anahtarlarını ziyaretin ardından, eskiden padişah huzuruna çıkacak görevlilerin beklediği Arzhane bölümüne geçiyorsunuz. Bir dostu vasıtasıyla Topkapı Sarayı'nı gezen Yahya Kemal'in, Hırka-i Saadet Dairesi'nde o tarihe kadar 400 yıldır okunmakta olan Kur'an-ı Kerim'i işittiğinde duyduğu heyecan hemen sizi de sarmaya başlıyor. Bu bölümde Hz. Muhammed (sas) ile ilgili hatıralar var. Kılıçlar, Sakal-ı Şerifler, hilyeler ve dört halifenin kılıçları, sağlı sollu vitrinlere yerleştirilmiş. Daireye adını veren Hırka-i Saadet ile Sancak-ı Şerif'in sandukaları da yine Arzhane'den Has Oda'ya açılan camekândan ziyaret ediliyor.

Geçici serginin düzenlendiği bölümdeki Türkiye'nin en büyük sergi vitrininde ışıl ışıl parlayan Hırka-i Saadet şebeke perdesi ise muazzam bir işçiliğin örneği. Hemen yanında Hırka-i Saadet mahfazası ve Has Oda'yı aydınlatan gümüş şamdanlar yer alıyor. Büyük vitrinin karşısındaki camekânda ise miskten, amberden, sandal ağacından yapılmış buhurların saklandığı gümüş kap ve odayı temizlemekte kullanılan faraş ve süpürge var. Bu on iki parçanın her biri, Hz. Muhammed'in hatırasına duyulan derin bir muhabbetin ince ve zarif bir örneği. Saklı kaldıkları sandıklardan vitrinlere çıkan bu eserleri görmek için yolunuzu Topkapı Sarayı'na düşürün, hem Ramazan'ın hem de serginin bereketi şüphesiz sizi kuşatacaktır.

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
20/08/2009

18 Ağustos 2009 Salı

Hattat Halim Efendi'nin talebe defteri sahaflardan çıktı

Hattat Halim Özyazıcı yazıya, kalemini îtîna ile yontan, ona bu sanatı sevdiren babasının teşvîki ile başlar. 1914'te Medresetü'l-Hattâtîn açılınca, buraya talebe olur. Hasan Rıza Efendi'den, Kâmil Akdik'ten, Hulûsi Efendi'den, İsmail Hakkı Altunbezer'den, Ferid Bey'den, Said Bey'den çeşitli tarzlarda hat meşk eder. Halim Efendi'nin klâsik manada icazetnamesi olmasa da el pençe divan durup ders aldığı hocaların imzalarının yer aldığı bir diplomaya sahip olur. Bir süre Babıâli'de serbest hattat olarak çalışır.

Gün gelir harf inkılâbı gerçekleşir. Bereketli yazı hayatı inkılâp sonrasında kesintiye uğrayınca Halim Özyazıcı'nın ekmek kapısı da hafiften örtülür. İstanbul Topkapı'da bir bağ satın alarak bu arazinin geliriyle geçinir. Buna rağmen Kadırga Sokollu, Azapkapı Sokollu, Şişli, Ankara Maltepe camilerinin yazılarını yazar. 1946'da Güzel Sanatlar Akademisi'nde tekrar hocalığa başlar, 1963'te ise yaş haddinden emekliye ayrılır. Akademideki hocalığı sırasında yazı sanatına pek rağbet yoktur. Talebeyi mumla arar. Diğer bölüm öğrencilerini yazı çalışmaya davet eder. Hatta mimarlık talebelerine, "Sizlerin eli çizgi çekmeye alışkındır, gelin yazı öğreteyim." diyerek onlara hat meşk etmeye çalışır. Hocaya Edebiyat Fakültesi'nden, Yüksek İslam Enstitüsü'nden pek çok talebe gelir. Bir arabanın çarpması sonucu on gün kadar hastanede kalan Halim Efendi, 1964'te vefat eder, ardında ise yazıdan müteşekkil koca bir hazine bırakır.

Hikâyenin asıl kısmı burada başlıyor. Halim Efendi, 1948-1952 yılları arasında yazı dersi verdiği kişilerin isimlerini bir deftere yazar. Tertipli bir sanatkâr olan Halim Efendi'nin rik'a yazısıyla inci gibi işlediği bu defterlerde talebelerin isimleri, doğum tarihleri, adresleri ve fotoğrafları yer almaktadır. Hoca bu konuda çok hassastır; hezarfen Necmettin Okyay'ın deyişiyle 'Kalemi kendine esir etmiş ve yazıyı yenmiş' bir hattattır. Halim Efendi'nin terekesi 2000 yılı sonlarında ortaya çıktı. Pek çok hattatın kaderi gibi tereke kısa sürede sahaflara düştü, parça parça koleksiyonerlerin sandıklarına girdi.

Hattat Dr. Süleyman Berk bu hazinenin bir parçasıyla geçtiğimiz günlerde bir sahafta karşılaşmış. Halim Efendi'nin bir sanatkâr titizliğiyle oluşturduğu talebe defteri ve yoklama kâğıtları, görenleri hayrette bırakacak titizlikte. Defterlerde hocadan ders alan Prof. Dr. Orhan Okay, Prof. Nejat Diyarbekirli, Saim Özel, Bekir Pekten ve Suat Yalaz gibi pek çok isim var. Süleyman Berk, kabiliyetiyle yirminci asrın en kudretli hattatları arasında yer alan Halim Efendi'nin defterlerinin gerçek bir sanatkârın ne kadar düzenli olduğunu gösterdiğini söylüyor ve ekliyor: "Eskiler için kâğıt kutsaldı. Bizim gibi hor kullanmamışlar malzemeleri. Halim Hoca da hiçbir şeyi atmamış çok güzel bir arşiv oluşturmuş. Bin parçaya bölünen bir hazinenin sadece bir parçası elime geçti. Bu talebe defterleri ve yoklama çizelgelerinin yanında Sami Efendi'nin yazı kalıpları ve hatıra fotoğrafları var. Bunların her biri birer makale konusu olacak türden."

Halim Efendi'nin terekesinin zamanında tek bir yerde toplanabileceğini söyleyen Berk, "Emin Barın ve Şevket Rado koleksiyonları, tek bir yere gitmesi gerekirken bin parçaya bölündü. Halim hocanın eserlerinin başına da aynı şey geldi. Sahaflarda, orada burada karşımıza çıkıyor bazen. Bir medeniyetin izlerini taşıyan bu eserleri böyle dağınık görmek üzücü." diyor.

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
18/08/2009

17 Ağustos 2009 Pazartesi

'Türkçe rüyalar görüyorum'

Ahmet Rasim 'Manzaranın güzelliği biraz hüznünde yatar.' der. Bu sözü Orhan Pamuk'un, "İstanbul'un hüzünlü bir şehir olduğunu başkalarından işitmek beni niye bu kadar mutlu ediyor?" sözüyle yan yana okursak İstanbul'un ruhunun hem Doğulu hem de Batılı yazarları nasıl içine çektiğini daha iyi anlayabiliriz. Sözü biraz daha uzatıp, "Yazar, 'Hüzün ki en çok yakışandır bize' dizesine tutunan değil midir aslında?" desek, işin aslı astarı ortaya çıkacaktır.

Pakistanlı yazar Aamer Hussein'in öykülerindeki bir kahraman "İnsan, nehirsiz bir şehirde nasıl yaşayabilir, büyük bir su gövdesi olmaksızın?" diye soruyor. Hikâyenin sahibi de içinden su geçen şehirlerin daha sıcak, susuz şehirlerin ise ışıltısız olduğunun farkında. Bir doğum günü hediyesi olarak ona takdim edilen İstanbul'a 49 yaşında ilk kez geldiğinde ise içinden su geçen bu şehre âşıktır artık. Bu kent onun için bir hazine olur çıkar, en çok da insanlarından ve mimari yapısından etkilenir. Pakistanlı yazar için onu gittikçe içine çeken bambaşka bir hüzün vardır buralarda. Kendi hikâyesinin evveli ise bu tutkunun sebeplerini açığa çıkaracak türden.

Doğulu entelektüellerin İstanbul'unu anlatan Doğulu Yazarlar Gözüyle İstanbul adlı kitaba da bir makale ile katkıda bulunan Aaamer Hussein, önceki gün Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi'ndeydi. Hussein, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ tarafından yayımlanan eserin imza günü için kitabın diğer yazarları Iraklı Muhammed Sıdık Mahmoud ve Lübnanlı Hoda Barakat ile bir araya geldi. Bir masa etrafında buluşan yazarlar, İstanbul'u bir kez daha görmenin sevinci ve heyecanı içindeydiler. Her biri İstanbul'u anlattı ve kitaptaki metinlerinden kısa birer bölüm okudu.

EDEBİYAT, ÖNYARGILARI KALDIRMANAN EN İYİ YOLU

Pakistanlı Aamer Hussein, içinden su geçen bu kente tutulmuş bir yazar. Öyle ki sevdiği ya da iyi tanıdığı bütün şehirler ya hep deniz kenarındalar ya da içinden nehir geçiyor. Nehir, şehrin hayatının sürekliliğini yansıtan bir metafor onun için. Daha çok ailesinden miras aldığı ve kanına işlediğini düşündüğü sonsuz Türkiye tutkusu onu gençlik yıllarında harekete geçirmiş. Okumak istediği bölümlerden biri Türk dili ve edebiyatıymış; ama 'tuhaf bürokratik sebeplerden' dolayı bu mümkün olmamış.

İstanbul ise Hussein için daha farklı bir yerde duruyor; "İstanbul'da gezerken buranın yerlisi zannedilmek, aynı zamanda kendimi son derece yabancı hissetmek ne garip bir duygu diye düşünüyordum. Bu yabancılık duygusu doğrudan iletişim kurma konusunda yaşadığım hüsrandan kaynaklanıyordu. Oysa konuşulan dil bana öyle aşinaydı ki geceleri o dilde rüyalar görüyor, onu konuştuğumu hayal ediyordum."

Şimdilerde Londra'da Southampton Üniversitesi'nde dersler veren Hussein, 1980'lerden itibaren roman ve edebiyat eleştirileri yazmaya başlar. 2004'te İngiltere Kraliyet Edebiyat Topluluğu üyesi seçilir. Kitapları İspanyolca, Arapça, Japonca, Almanca gibi çeşitli dillere çevrilir. İlk öykü kitabı Mirror to the Sun (Güneşe Ayna), 1993'te yayımlanır. Yazarın This Other Salt, Cactus Town, Turquoise, Insomnia yanında önümüzdeki günlerde ise Gulmohar adlı kısa romanı yayımlanacak. Hussein, çift dilli olmasına rağmen İngilizce yazıyor. Urducanın yazıdan çok bir şiir dili olduğunu söyleyen Hussein, bu yüzden eserlerini sadece İngilizce kaleme alıyor. Edebiyatın insanlar arasındaki önyargıları kaldırmanın en iyi yolu olduğunu düşünen Hussein, şu sıralar Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur'unu okuyor. Türk edebiyatından Halide Edip Adıvar, Yaşar Kemal ve Elif Şafak'ı takip ediyor.

'Kitabım, çevirmene takıldı'

Türk okurlar henüz Hussein'in yazı dünyasını tanımıyor. Yazarın yakın zamanda Türkçede bir aşk romanı yayımlanacaktı, ancak olmadı. Yayınevinin çevirmen ile yaşadığı sorundan dolayı bu tercüme işi rafa kaldırılmış. Bu yüzden çok üzgün olduğunu söyleyen Hussein, "Kitabın telifini bile aldım, yayınevi parayı elinde tut dedi. Biz de bekliyoruz." diyor. Hussein, romanının Türkçede yayımlanması için uğraşacak. Bunun yanında İstanbul ile ilgili bir roman yazmayı da düşünüyor.


Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
17/08/2009

13 Ağustos 2009 Perşembe

Sınır tanımayan sanatçılar Pera'da

12:58 Posted by Musa İğrek , , No comments
Müzeler, galeriler yavaş yavaş hareketlenmeye başladı. Uzun bir yaz sükûnetinin ardından yaklaşan 11. İstanbul Bienali ve sezon sergileri bu koşturmacadaki en büyük etken. Pera Müzesi de her yaz konuk ettiği okul sergilerinde bu kez dünyanın en ünlü sanat okullarından birini New York'taki School of Visual Arts'ın (SVA) Güzel Sanatlar Bölümü'nü ağırlıyor.

62 yıldır önemli sanatçıların yetiştiği, dünya çapında ustaların ders verdiği ve sanat dünyasının merkezinde olan bu okulun hatırı sayılır bir yeri var. Okulun öğretim üyeleri, mezunları ve öğrencileri tarafından gerçekleştirilen serginin adı ise 'Octet: New York School of Visual Arts'tan Seçme Yapıtlar'. Atlantik'in ötesinden İstanbul'a uzanan sergi, çağdaş sanattaki güncel yönelimleri ve meseleleri bir sanatçı gözüyle anlatıyor.

Pera Müzesi'nde dün gerçekleştirilen basın toplantısına serginin küratörleri Suzanne Anker, Peter Hristoff ile Pera Müzesi Müdürü Özalp Birol katıldı. Toplantıda sergideki sanatçıların da bir kısmı vardı. Pek çoğu İstanbul gibi bir şehirde sergide yer almanın ve işlerini hangi kaygılarla ürettiklerini anlatmanın heyecanı içindeydi. Resim, desen, heykel, yerleştirme, fotoğraf ve dijital sanat ürünlerinden oluşan 110 eserin yer aldığı sergi, ismini 'sekizli' anlamında kullanılan ve sonsuzluk işaretine de gönderme yapan Octet'ten alıyor. Octet sergisi, görsel sanatları tanımlayan sekiz bölümden oluşuyor. Pera Müzesi'nin iki katına kurulan eserler 'İmge Olarak Sözcük', 'Post-Pop ve Tabloid', 'Malzeme Önemlidir', 'Bedensel ve İlahi', 'Dünya Oyunları', 'Anlatı Öncelikleri', 'İlişkisel Estetik' ile 'Kimlik ve Kimlik Politikaları' altında sergilenmiş.

Küratörlüğünü SVA Güzel Sanatlar Bölümü Başkanı Suzanne Anker ile SVA eski öğrencisi ve öğretim görevlisi ve İstanbul doğumlu sanatçı Peter Hristoff'un yaptığı sergide 66 sanatçının eserleri var. Bunun yanında sergide okulun öğrencilerinden iki Türk sanatçı; Elif Uras ve Soner Ön de yer alıyor. Çok kültürlü bir sanat okulu olan SVA'nın İstanbullu sanatseverlere sunduğu bu sergi için, Bienal coşkusu İstanbul'a yayılmadan, dünyada sanat alanında neler olup bittiğinin bir göstergesi olacak denilebilir.

ASKERÎ EĞİTİM MERKEZİNDEN SANAT MEKÂNINA

SVA'nın ilginç ve ironik bir geçmişi var. 1947'de Silas H. Rhodes ve Burne Hogarth tarafından kurulan SVA ya da başlangıçtaki adıyla Karikatüristler ve İllüstratörler Okulu, İkinci Dünya Savaşı'ndan dönen Amerikan askerlerine eğitim veren bir kurum olarak düşünülmüş. İlk öğrencilerin çoğu yarı zamanlı olarak ve Başkan Franklin D.Roosevelt'in desteklediği Asker Yasası (resmî adıyla 'Asker Uyum Yasası') sayesinde kayıt yaptırdı. Şu an ise SVA on bir lisans programında güzel sanatlar lisans diploması, on iki lisansüstü programında da güzel sanatlar yüksek lisans diploması veriyor. Sayısı 900'ü geçen öğretim görevlisi ve 50 ülkeyi temsil eden 3 bin 700 öğrencisiyle, farklı kültürlerden gelen yüzlerce sanatçıyı bünyesinden barındıran School of Visual Arts, Pera Müzesi'ndeki sergiyle farklılıkların uyumunu gösteriyor.

4 Ekim'e kadar gezilebilecek Pera Müzesi'ndeki sergi 24 Kasım-23 Aralık tarihlerinde de New York'ta Visual Arts Galerisi'nde ziyarete açılacak. "Octet: New York School of Visual Arts'tan Seçme Yapıtlar" sergisi paralelinde 18 Ağustos Salı saat 19.00'da düzenlenecek 'Çifte Kimlikler / Türk Amerikan Buluşmaları' başlıklı Suzanne Anker'in yöneteceği panelde, Elif Uras, Soner Ön, Beral Madra ve Fatma Çolakoğlu'nun yanı sıra, New York ve İstanbul'un sanat dünyaları arasında tanınan küratör, sanatçı Peter Hristoff konuşmacı olarak katılacak.

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
13/08/2009

10 Ağustos 2009 Pazartesi

Bir hazineyi sessizce çıkarıyorlar

'Doğru bilgi doğru kaynaktan alınır' düsturu ile yaklaşık dört yıldır yoldalar. Kültür ve medeniyet deryasının içine dalmış sessizce bir hazineyi çıkarıyorlar. Oradan devşirdiklerini cömertçe okura sunuyorlar. Sadecebir yayınevi değil burası. Bünyelerindeki kütüphane için Alberto Manguel'in Geceleyin Kütüphane adlı kitabında söylediği 'kütüphane sürekli büyüyen bir varlıktır' sözünün ete kemiğe bürünmüş hali diyebiliriz. Kütüphaneden içeriye girdiğinizde eski ve yeni kitap kokuları birbirine karışıp dört bir yanınızı sarıp sarmalıyor. Çamlıca Basım Yayın, tarihimizin kaynaklarına dair yayınlarıyla, kısa zamanda 'evladiyelik' denilecek türden pek çok kitap yayımladı. 'Fikir hayatımızın zenginleşmesine katkıda bulunmayı' hedefleyen yayınevi her geçen gün büyüyen kaynak eserler dizisiyle medeniyetimizin derinliklerini daha da açığa çıkaracak bir vazife görüyor.

Yazıcızâde Ali'nin Tevârîh-i Âl-i Selçuk'u, Abdurrahman Abdi Paşa'nın Vekâyinâme'si, Mehmed Atâullah Efendi'nin Şânâzâde Tarihi, Şecâ'atnâme, Haremeyn Hizmetleri, Selâhaddîn Eyyûbî, Vehbî Surnâmesi, Sahrâ-yı Kebîr'de Seyahat, Osmanlı Devrinde Kudüs, Osmanlı Devrinde Hicaz, Hamidiye Menba Suları ve Çeşmeleri, Osmanlı Hastaneleri, Osmanlı Mektepleri... Uzayıp giden bir kitap silsilesi var karşımızda. Özenli baskıları ve görselliğiyle dikkat çeken kitapların fiyatının çok yüksek olacağını düşünmeyin zira yayınevi sadece 'çarkın dönmesi'nden yana. Bu onlar için kâfi. Öyle ki kimi yayıncılar ve okurlar "Bu güzelim kitapları neden bu kadar ucuza satıyorsunuz?" diye yakınıyormuş. Özellikle akademik çevrelerin ilgi gösterdiği kitaplar, çok derinlerde gömülü duran bir madenin nasıl gün yüzüne çıkabileceğinin güzel bir örneği.

GÜNEŞLİ'DE BİR KÜLTÜR HAZİNESİ

'Kitapların kendi yazgıları vardır' derler. Çamlıca Basım Yayın da kıyıda köşede kalmış hazinelerin peşine düşüp, onları kültür hayatımıza kazandırıyor. Bir anlamda kitapların talihini değiştiriyor. Bünyesinde kurulan Güneşli'deki Çamlıca Basım Yayın ve Araştırma Kütüphanesi ile "kültür ve medeniyetimize dair ilmî araştırmalar yaparak farklı eserler ortaya koymayı, sahasında uzman araştırmacılar yetiştirmeyi, araştırma kütüphanesi ve dokümantasyon üniteleri kurarak araştırmacıların istifadesine sunmayı" amaçlıyor.

Tarih, edebiyat, coğrafya, İslâmî ilimler (tefsir, hadis, fıkıh), hukuk, mantık, felsefe, sosyoloji, bibliyografya, biyografi gibi başlıklar altında tamamen seçme eserlerden müteşekkil 100 binden fazla kitabın sahibi yayınevi, çok sayıda yazma eser, 10 bini aşan Osmanlıca matbu eser, 500 çeşit ve yaklaşık 45 bin fasikül süreli yayın, 4 bin civarında akademik tez arşivi, orijinal haritalar, belgeler, fotoğraflar, kartpostallar, posta pulları ve tablolardan oluşan büyük bir hazineyi saklıyor. Bu kitap denizi olan kütüphane, müzayedelerden alınan ve bağışlarla gelen eserlerle gittikçe derinleşiyor. Bununla birlikte yeni çıkan bütün ilmî, tarihî ve kültürel eserler, süreli yayınlar kütüphanenin kapısından içeriye giriyor ve bu 'varlık' sürekli büyüyor.

Manguel "Kitaplarla dolu bir odaya ilk kez adım atan hiç kimse, içgüdüsel olarak nasıl davranacağını, ne bekleneceğini, neyin vaat edildiğini, neye izin verildiğini bilemez." der. Kayıt ve tasnif çalışmaları devam eden kütüphane herkesin ziyaretine açık. Uzak deyip erinmeden bu kütüphaneden içeriye girdiğinizde Manguel'in sözünü ettiği şaşkınlığı yaşayacağınız kesin. Çamlıca; İslam Araştırmaları Merkezi Kütüphanesi'ni (İSAM), Yıldız Sarayı Kütüphanesi'ni andırsa da daha farklı bir şeyler söylüyor.

Bir fırsatını bulup yolunuzu Çamlıca Basım Yayın ve Araştırma Kütüphanesi'ne düşürün. Kütüphaneyi kaybolmak için değil, bulmak için hazırlanmış bir labirent olarak tanımlayan Manguel'e hak verecek ve burada çok şey bulacaksınız. (0212 657 88 00)

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
10/08/2009

6 Ağustos 2009 Perşembe

2010'a Osmanlı Türkçesi ile girecekler

Enis Batur, geçtiğimiz haftalarda bir söyleşisinde "Bu coğrafyada 600 yıl boyunca hâkim olmuş bir kültüre ulaşmamızı sağlayacak aracı tanımıyor olmamız akıl alır iş değil. Öğrencilere neden öncelikle Osmanlıca ve yanında iki yabancı dil öğretilmiyor? Bu mahrumiyete eğitim diyebilir miyiz?" diye biraz yakınmıştı. Usta şaire Prof. Dr. İlber Ortaylı, Alev Alatlı, Prof. Dr. Mete Tunçay, Dursun Gürlek gibi isimler de destek vermişti. Batur haklıydı bu yakınmada. Üzerine kurulduğumuz medeniyeti anlamak, üstü kat kat bulutlarla örtülmüş bir dili ışıltılı bir zamana kavuşturmakla mümkün olacağı ayan beyan. Sadece 'bir kesim'e ait olduğu düşünülen ve sahiplenilen Osmanlı Türkçesi artık pek çok kültür sanat merkezinde daha da ötesinde yurtdışında çeşitli üniversitelerde öğretiliyor, bir bir kurslar açılıyor.

2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul'a doğru giderken İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ ile Divan Araştırma ve Eğitim Derneği, (Divan-Der) bir proje için harıl harıl çalışıyor. 'Kültür ve Tarih Mirasımızla Buluşmak' adıyla bir bir açılan Osmanlı Türkçesi kursları sayesinde 2010'da herkes bu medeniyet dilini kolayca öğrenebilecek. Yazın rehavetini sırtını dönüp yüzünü koca bir hazineye çeviren yaklaşık üç yüz kişi Mecidiyeköy'de, Ümraniye'de, Sultanbeyli'de, Eyüp'te haziran ayından beri derslere katılıyor. Proje genişleyerek devam ediyor. Yetkililer gidişattan memnun. Bu yazlık kurslarda alınan verim, ekim ayında başlayacak kursların şekillenmesine ve projenin genişlemesine vesile olacak. 'Bir milleti anlamak için önce onların konuştuğu dili öğrenmek lazım' sözüne tutunup 2010'da tüm gözlerin üzerinde toplanacağı İstanbul'un dilini öğrenmemek için pek bir bahane kalmadı gibi. Şehri bir yabancı çekingenliğiyle gezen insanlar, yerlerini meraklı bakışlarla dolaşanlara devredecek diyebiliriz.

Osmanlı Türkçesi okuma ve yazma dersleri vererek kültürel mirasımızla doğrudan iletişim kurmak isteyen bireylere katkıda bulunmak istediklerini söyleyen Divan-Der Genel Koordinatörü Ömer Erem, "Hem Osmanlı Türkçesi ile basılmış eserleri hem de İstanbul başta olmak üzere tarihî eserlerimiz üzerindeki Osmanlı Türkçesi yazı ve kitabeleri okuyabilme kabiliyetini artırıcı eğitim faaliyetlerinde bulunmak, kültürel geziler, konferanslar ve atölye çalışmaları tertip etmek istiyoruz. Uzman öğreticiler tarafından her seviyede verdiğimiz kurslar sayesinde tarihî ve kültürel mirasımızla barışık bireylerin sayısını artırmak gayesindeyiz." diyor.

Kursa gelenlerin pek çoğunun Osmanlıcanın Türkçe olduğundan haberi yok desek şaşırmayın, zira Osmanlı Türkçesi bambaşka bir dil olarak anlaşılıyor. Kurs yetkilileri öncelikle bu önyargıyı kırmaya çalışıyor. Ciddi anlamda talep gören bu ücretsiz kurslar, dört kurdan ve her kur on haftadan oluşuyor. Hafta içi ve hafta sonu olarak farklı sınıflar mevcut. Ömer Erem, 2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul'a doğru yaklaştığımız şu günlerde insanların bu denli tarih kokan bir şehirde Osmanlı Türkçesini öğrenmeyi çok arzu ettiklerini söylüyor ve ekliyor: "Bu şehri anlamak ve onu keşfetmek bu topraklar üzerinde 600 yıl hüküm süren bir imparatorluğun dilini öğrenmekten geçiyor biraz da."

Divan Araştırma ve Eğitim Derneği, tarihimizle ilgili akademik çalışmalara katkıda bulunmak, ileride doğacak talepleri karşılamak için uzman öğretici yetiştirmeyi arzuluyor. Bu sayede eski ve yazma eserlerin bulunduğu kütüphaneler neşeli bir zamana kavuşabilecek. (http://www.divander.org, 0506 608 85 74)

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
06/082009

5 Ağustos 2009 Çarşamba

Adalar Müzesi'ne sergi kalkıyor!

11:40 Posted by Musa İğrek No comments
En nihayetinde gerçekleşiyor. Yıllardır, akıllarda, dillerde olan Adalar Müzesi, Temmuz 2010'da yüzünü gösterecek. Adalar Belediyesi, Adalar Kaymakamlığı, Adalar Vakfı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı... Herkes hummalı bir çalışmanın içinde. Müze rüyası gerçekleşmeden önce Adalarda açılacak 'Adalar Müzesi'ne Doğru' adlı sergi, böyle bir mekanın ne kadar gerekli olduğunu anlatmaya çalışacak.

8 Ağustos Cumartesi günü saat 19.00'da Büyükada İskele Meydanı'nda açılacak açık hava sergisi için dilerseniz şimdiden bir vapur hayali kurun. Sergi her ne kadar 13 Eylül'e dek sürecek olsa da Orhan Veli'nin sesine kulak verince gitme isteğiniz biraz kamçılanabilir: "Gün olur, alır başımı giderim/ Denizden yeni çıkmış ağların kokusunda/ Şu ada senin, bu ada benim."

Açıkhava sergisi, ağırlıklı olarak Büyükada iskele meydanında ve diğer adaların iskelelerinde toplam 40 panoda yer alacak. Sergide 'Anlatılan Bizim Hikâyemizdir', 'Anılar Yok Olmasın', 'Paylaşılan Geleceğe Aktarılsın' gibi cümleler panolarda çeşitli dillerde aktarılacak. Adaların geçmişinden, yapıların tarihinden fotoğraflar, sanat eserleri gösterilecek. Bu sergi bir anlamda müzeye konulmak üzere, kıyıda köşede kalmış, Adalarla ilgili her türlü nesnenin toplanması için davetiye aslında.

Adalar Müzesi tamamlandığı takdirde, İstanbul'un ilk kent müzesi olacak. Müze, Adalıların hayatında önemli bir yeri olan eski Büyükada İlkokulu, diğer adı ile Taş Mektep binasında kurulacak. İskenderiye Patriği Sofronios'un evi olan bina, 1922 yılından itibaren okul olarak kullanılmaya başlandı. İlk adı Köprülü Mehmet Paşa Numune Mektebi olan okulun adı daha sonra Büyükada İlkokulu olarak değiştirildi. 1967 yılına kadar bu adla hizmet vermeye devam etti.

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
05/08/2009

4 Ağustos 2009 Salı

Usta mimarlar Şakirin Camii'nden rahatsız

Mimar Cengiz Bektaş'a Almanya'dan bir okulun öğrencileri gelir. Kendisinden Ayasofya Camii'ni gezdirmelerini isterler. Gezi yapılır. Bektaş öğrencilere, "Bundan sonra nereye gideceksiniz?" diye sorar. Öğrenciler de, "Şakirin Camii'ne gideceğiz, en çağdaş cami olmuş." cevabını verirler. Bu kısa anekdot, sözün nereye uzayacağını ele veriyor. Karacaahmet'te mayıs ayında ibadete açılan ve beraberinde pek çok tartışma getiren Şakirin Camii bildiğimiz tüm camilerden farklıydı. Bu yeni yorumu kimileri beğendi, kimileri de eleştirdi. Daha çok caminin iç düzenlemesini yapan Zeynep Fadıllıoğlu konuşuldu. Peki Türkiye'nin usta mimarları aylardır kapılarını ibadete açık bu cami için sular durulduktan sonra ne dedi?

Aylık mimarlık, tasarım dergisi Yapı, ağustos sayısında Şakirin Camii üzerinden, çağdaş cami tasarımı ve mimarlık ilişkisini değerlendiriyor. Usta mimarlar Doğan Kuban, Cengiz Bektaş, Doğan Tekeli ve Behruz Çinici'yi bir masada buluşturan dergi, camiyi enine boyuna ele almış. "Şakirin Camii'nde bir özen var ama ne kadar başarılı?" sorusunun peşine düşen mimarlar, yılların tecrübesiyle bu modern camiyi irdeliyor.

İşin özü usta mimarlar ve caminin mimarı Hüsrev Tayla da Şakirin Camii'nden rahatsız. Kimi içerisine Arap harfli yazı yazmakla bir yere dinî mekân havası verilmeyeceğini söylüyor, kimi bir heyet kurulup bu caminin ele alınmasını, kimi de caminin çağdaş olma endişesi taşıdığını ve buraya cami denilemeyeceğini ifade ediyor. Şakirin Camii'nin ilk bakıldığında bir ibadet mekanına değil, sanki bir gazino gibi açık ferah, çok da şıkırtılı bir yere girildiği hissini verdiğini söyleyen Doğan Tekeli, "Caminin aydınlatılmasında dış camlar filtre edilmiş ama o filtreleme çok zayıf. Adeta 'Burası bir sosyete cami ve kokteylle açılır' gibi bir fikir doğuyor." diyor.

Doğan Kuban ise camiye girildiğinde akvaryum ya da kahve gibi dinî ortamın ciddiyetine pek yakışmayan bir mekanın karşıladığını söyleyip ekliyor: "Bizim camilerde pencereler duvar kalınlığını kullanır. Pencerenin içinde Kur'an okunur. Bu yapının oturduğu platform bir dış bahçe, ancak bütün yüzeyler baştan başa saydamlaştırıldığı için namaz kılan insan bahçede dolaşan insanları ve otomobilleri görüyor. Kıble duvarı aydınlık olur. Ama cami bir kahve değil. Osmanlı cami geleneğinde caminin içi ile dış mekân arasında ilişki kurulur. Şakirin Camii'nde bu iç-dış ilişkisi yapıyı bir bahçe pavyonuna dönüştürmüş."

Dergide Şakirin Camii'nin mimarı Hüsrev Tayla ile de görüşülmüş. Caminin iç dekorasyonu konusunda kendisine danışılmadığını söyleyen Tayla, "Benim mimarimi bozmuşlar. Görünüşü çirkin mi? Belki çirkin olmayabilir; ama benim istediğim etkide değil; onların umurunda değil, mimar kim oluyor diyorlar." sözleriyle durumdan yakınıyor. Şakirin Camii'nın kapıları sonsuza kadar açık lakin bu 'iyi niyetli' çağdaş mimarî eser, zaman geçtikçe daha pek çok tartışmaya da kapı açacak gibi. (0212 266 70 70)

Musa İğrek
Zaman Gazetesi, İstanbul
04/08/2009

3 Ağustos 2009 Pazartesi

III. Ahmed'in tuğra albümü uykudan uyandı


Hatayiler, şemseler, goncalarla süslenmiş lake bir cilt... Üzerinde yer alan beyitlerin birinde mealen şöyle yazıyor: "Her biri sultanın güzel çiçek bahçeleri gibi olan tuğraların yazılı olduğu padişaha mahsus bu yazı albümü ne kadar hoştur". Bu beyitte bahsedilen padişah, Sultan III. Ahmed. İstanbul'un köşe bucak pek çok yerinde sessizce bekleyen 'su güzelleri'nden ikisi onun adını taşıyor.

Sanata düşkünlüğü duyanları, görenleri hayrette bırakacak cinsten. Kalemini de en az kılıcı kadar maharetle kullandığı bıraktığı eserlerden belli. Biraz hayıflansak da, o da adından başka bir şey bilmediğimiz sultanlar silsilesinden aslında.

III. Ahmed, hat eğitimi alan Osmanlı padişahlarından biri. Fakat diğer sultanlardan hiçbiri tuğra çekmekle uğraşmamış. III. Ahmed'in (1673-1736) alamet-i farikası işte burada başlıyor. Karşımızda devrin meşhur hattatı Hafız Osman'dan sülüs, nesih, Veliyyüddin Efendi'den ta'lik meşk etmiş, Necip mahlasıyla şiirler yazan bir hattat, bir şair sultan var. Sultanahmet'te Bab-ı Hümayun'daki meşhur çeşmesi ile Üsküdar meydanındaki çeşmesinin kitabeleri, Saray-ı Hümayun'da Arz Odası üzerindeki besmele onun kendi el yazıları. Daha da ötesinde iki mushaf yazıp Ravza-i Mutahhara'ya gönderecek kadar usta bir hattat.

III. Ahmed'in Murakka-ı Has'ı (padişaha mahsus murakka) yani tuğra albümü yaklaşık 300 yıllık bir uykudan uyandı. Yıllardır Topkapı Sarayı'nda sultanın kendi kurduğu müstakil kütüphanede bekleyen on tuğranın yer aldığı albüm, hat sanatı konusundaki titiz çalışmalarıyla tanınan M. Uğur Derman'ın hazırladığı bir kitapla günümüze kazandırıldı. "Murakka-ı Has Tuğrakeş Bir Padişah Sultan III. Ahmed" adıyla yayımlanan, Türkçe ve İngilizce metinlerle birlikte sunulan kitap, okuru sanata düşkün bir sultanın dünyasına davet ediyor. Lübnanlı usta şair Adonis bir şiirinde 'Hat - içinde zamanın suyu aksın diye / mürekkebin kazdığı ırmak' der. III. Ahmed'in bu albümü de 300 yıllık bir devrin ardından içinde taşıdığı tüm güzelliklerle günümüze yeniden aktı diyebiliriz.

Albümünün, III. Ahmed'in ve devrinin şâheseri olduğunu söyleyen M. Uğur Derman, "Sultan'ın hat ve sair kitap sanatlarına verdiği kıymetin bir tezahürü olarak –ayrıca kendi sanat katkılarıyla- vücud bulan bu murakka'-ı hâssın tuğralarının geleneğe bağlı bir anlayışla çekildiğine şüphe yoktur." diyor. Kubbealtı Neşriyat'tan çıkan albümün İngilizce çevirisini İrvin Cemil Schick yapmış, Kale Grubu da destek vermiş.

III. Ahmed'in albümündeki ilk tuğra, uçuk pembe renkli bir kâğıda siyah tahrirli zerendud olarak işlenmiş 'Hazreti Sultanı Kâbe Kavseyni ve'l Haremeyn' ifadesinden oluşuyor. Hattatlar padişahların tuğrasını yazarken Sultan III. Ahmed de kendi 'gönül padişahı' için tuğrayı çekmiş. "Mûcebince amel oluna", "Şah Ahmed bin Mehemmed Hân el-muzaffer dâima", "Şeriat sâliki Sultan Ahmed" gibi tuğralarla devam eden albümün son tuğrasında ise sanki halka tamamlanıyor ve sultan kendisini, 'Ketebehu Ahmed Hân Hadimü'l-Haremeyni'ş-Şerîfeyn' olarak tanımlıyor. Bu 'ince' davranış, sultanın Efendimiz'e (sas) olan aşırı muhabbetine işaret ediyor. Kıtaların arasında ise sultana yaraşır bir hassasiyetle, Hatip Mehmed Efendi'nin kendi tarzı olan hatip ebrular yer alıyor. Bu sayede kıtaların birbirine temas etmemesi sağlanmış. Albümün baştan sona her zerresi ince bir estetiğin ürünü.

Yolunuz Sultanahmet'e, Üsküdar'a düşerse muhteşem bir köşk görümündeki III. Ahmed çeşmelerine göz atın. Albümde yer alan "O sultan Allah'ın âleme bir ihsanıdır, yoksa tuğraların tasarlanması -bin kere meşk edilse bile- mümkün olmazdı. Onun kaleminin nağmesi hükümleri kesip durduran kılıç gibidir; yazısının damlası cihanı koruyan merkezdir" mısralarının fısıltısında, sizi tatlı bir serinlik kuşatacaktır.

Musa İğrek, İstanbul
Zaman Gazetesi
03/08/2009